Akran Zorbalığı: Nasıl Fark Edilir, Ne Yapılır

≈ 4 dk okuma

Çocuk sabahları karnının ağrıdığını söylemeye başlar. Servise binmemek için oyalanır. Beslenmesi çantada bozulmadan geri gelir. Telefonu elinden düşürmez ama her bakışta yüzü değişir. Sorulduğunda "bir şey yok" der.

Aileler zorbalığı çoğu zaman çocuk anlattığı için değil, bu küçük değişiklikleri üst üste koydukları için fark eder.

Kavga mı, zorbalık mı

İki çocuk tartışır, iter, ertesi gün yine oynar. Bu kavgadır ve çocuklukta olağandır.

Zorbalıkta üç şey birlikte bulunur: davranış tekrarlanır, kasıtlıdır ve taraflar arasında bir güç farkı vardır. Güç farkı fiziksel olmak zorunda değil — sınıfta sözü geçen bir grup ile yalnız bir çocuk arasındaki fark da güç farkıdır.

Türleri iç içe geçer: vurma ve itme, lakap takma ve alay, gruptan dışlama ve hakkında konuşma, mesajla ve sosyal medyadan sürdürme. En çok gözden kaçanı dışlamadır; iz bırakmaz, öğretmen görmez, çocuk anlatmakta zorlanır.

Nasıl fark edilir

Tek başına hiçbiri kanıt değil. Birkaçı bir arada ve birkaç haftadır sürüyorsa bakmaya değer:

• Okula gitmek istememe, sabahları karın ve baş ağrısı
• Eşyaların kaybolması, kırılması, "düşürdüm" denen açıklamalar
• Uyku düzeninin bozulması, gece uyanmalar
• İştah değişikliği
• Arkadaş adının anılmaz olması, doğum günlerine çağrılmaması
• Ders notlarında düşüş, derse katılmama
• Telefondan uzak durma ya da tersine, sürekli kontrol etme
• Eve gelince odaya kapanma, sinirlilik, küçük kardeşe sertleşme

Çocuk neden anlatmaz

Anlatmamasının en sık sebebi utanç. İkincisi korku: "söylersem daha beter olur." Üçüncüsü ailenin tepkisinden çekinmek — çocuk çoğu zaman annesinin okula gidip ortalığı karıştıracağını düşünür ve bunu kendisi için yeni bir risk sayar.

Bir kısmı da hak ettiğini düşünür. Uzun süren zorbalıkta çocuk anlatıyı içselleştirir: "ben zaten tuhafım."

Anlattığında ne yapmalı

İlk konuşma sonrasını belirler.

• Dinleyin, sorguya çekmeyin. "Sen ne yaptın da?", "niye karşılık vermedin?" gibi sorular çocuğu savunmaya geçirir ve anlatmayı keser.
• İnandığınızı söyleyin. Ayrıntı tutarsız olabilir, olay sırası karışabilir. Bu yalan söylediği anlamına gelmez.
• Tutamayacağınız sözü vermeyin. "Kimseye söylemem" demeyin; güvenlik gerektiriyorsa okula gitmek zorunda kalacaksınız. Bunun yerine ne yapacağınızı ona önceden anlatın.
• Karşılık vermesini öğütlemeyin. Fiziksel karşılık genellikle riski artırıyor, çocuğu da suçlu konumuna düşürebiliyor.
• Hemen diğer aileyi aramayın. Aileler arası konuşma çoğu zaman iki çocuğu da zor durumda bırakıyor.
• Yazılı tutun. Tarih, yer, ne olduğu, kimlerin gördüğü. Okulla konuşurken en çok bu işe yarıyor.

Okulla ne yapılır

Zorbalık okulda oluyorsa okulun bilmesi gerekir. Sınıf öğretmeniyle başlayın, gerekirse rehberlik servisine ve idareye çıkın.

Görüşmede iki şey isteyin: okulun ne yapacağını ve ne zaman yapacağını. "Konuşuruz" bir plan değildir. Ne konuşulduğunu ve sonucun ne olduğunu bir hafta sonra tekrar sorun.

Sözlü görüşmeden sonra kısa bir e-posta yazıp konuşulanları özetlemek işi kolaylaştırıyor — hem kayıt oluyor hem herkes aynı şeyi hatırlıyor.

Siber zorbalıkta ek olarak

Ekran görüntüsü alın, silmeyin. Silinen mesaj daha sonra kanıt olmuyor.

Engelleme ve şikâyet etme yollarını çocukla birlikte kullanın. Telefonu tamamen elinden almak ilk akla gelen çözüm oluyor ama çoğu çocuk bunu ceza olarak yaşıyor ve bir daha anlatmıyor.

Ne zaman bize gelmek gerekir

Zorbalığın kendisi bir ruh sağlığı tanısı değil. Ama şunlar varsa değerlendirme gerekir:

• Okula gitmeyi tümden reddetme
• Süreklilik kazanan mutsuzluk, ağlama, içe çekilme
• Uyku ve iştahın haftalarca bozuk kalması
• Kendine zarar verme, ölmek istediğini söyleme — bu durumda beklemeyin
• Zorbalık bittiği hâlde çocuğun toparlanmaması

Değerlendirmede zorbalığın çocuk üzerindeki etkisine bakarız. Okulla iletişimde ailenin yanında oluruz. Kararı birlikte veririz.

Bir de şu var

Zorbalık eden çocuğun da bakılacak bir yanı olabilir. Evde şiddet gören, kendisi dışlanan ya da davranış zorluğu olan çocuklar bu davranışa daha çok yaklaşıyor. Kendi çocuğunuzun zorbalık ettiğini duyduysanız, savunmaya geçmeden bakmak ona da iyi gelir.

← Tüm yazılar